اصول و ضوابط واژه‌گزینی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی

واژه‌گزینی، بنا بر اساسنامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از جمله وظایف فرهنگستان است. شورای فرهنگستان به‌حکم وظیفه‌ای که در امر واژه‌گزینی بر عهده دارد، از همان نخستین جلسات این موضوع را در دستور کار خود قرار داد و لازم دید که پیش از انتخاب و وضع کند تا مبنا و میزان «اصول و ضوابطی»، تصویب واژه‌های فارسی در برابر لغات بیگانه و راهنمای کار آن باشد. تنظیم و تصویب این اصول و ضوابط مدتها طول کشید و سرانجام شورای فرهنگستان، پس از بحث‌های طولانی و گفتگوها و رایزنی‌های مفصل، که ناظر بر سابقۀ دست‌کم شصت‌سالۀ واژه‌گزینی در ایران بود، در جلسات پنجاه و هشتم (مورخ ۷۳/۷/۱۱) و یکصد و پانزدهم مورخ (۷۶/۴/۲) «اصول و ضوابط واژهگزینی» را در قالب نه اصل به تصویب رساند.

گروه واژه‌گزینی در طی بیش از ده سال فعالیت و تصویبِ در حدود ۱۰ هزار معادل برای لغات بیگانه که در چهار دفتر انتشار یافته، همواره این اصول نه‌گانه را مبنا و راهنمای کار قرار داده است. این گروه در سال ۱۳۸۴ با جمع‌بندی بحث‌ها و پرسش‌هایی که در گروه‌های تخصصی و شورای واژه‌گزینی و گاه در شورای فرهنگستان مطرح می‌شد لازم دید در اصول و ضوابط خود بازنگری کند. به این منظور از گروهی به ریاست دکتر حسن حبیبی، رئیس وقت فرهنگستان و مدیر گروه واژه‌گزینی، تشکیل شد. (اعضای این گروه، به ترتیب الفبا، عبارت بودند از: نسرین پرویزی (معاون گروه واژه‌گزینی و عضو شورای واژه‌گزینی و هیئت فنی)، دکتر مهدی سمائی (عضو هیئت فنی)، دکتر علاءالدین طباطبایی (عضو شورای واژه‌گزینی و هیئت فنی)، مهندس علی کافی (عضو شورای واژه‌گزینی)، دکتر شهین نعمت‌زاده (عضو شورای واژه‌گزینی و هیئت فنی).)

اعضای این گروه در جلسه‌های متعدد به بحث و اظهار نظر دربارهٔ اصول و ضوابط پیشین پرداختند و سرانجام پیش‌نویس اصول و ضوابط جدید را تهیه کردند و برای اعضای شورای فرهنگستان و اعضای گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی و حدود ۵۰ تن از دیگر صاحب‌نظران، جهت اظهار نظر ارسال داشتند. این کارگروه پس از دریافت نظر اعضای پیوستۀ فرهنگستان و دیگر اصحاب نظر در پیش‌نویس مذکور اصلاحاتی به عمل آورد و در تاریخ ۸۶/۲/۶ برای گفتگوی مستقیم با صاحب‌نظران هم‌اندیشی یک‌روزه‌ای برگزار کرد. سپس با توجه به نکات و پیشنهادهای مطرح‌شده در هم‌اندیشی، در متن پیشنهادی تغییراتی ایجاد کرد. اصول و ضوابط جدید سرانجام در تاریخ ۲۶/۹/۸۶ در سیصدوسی‌ویکمین جلسۀ شورای فرهنگستان به تصویب رسید. جزوهٔ حاضر ابتدا به‌صورت مقدماتی در اسفند ۸۶ منتشر شد و اکنون پس از ویرایش و اصلاحات نهایی در اختیار واژه‌گزینان و علاقه‌مندان قرار می‌گیرد.

به دلیل طولانی بودن این نوشتار متن کامل آن را از اینجا دریافت نمایید. فهرست کامل آن را نیز می‌توانید در زیر مشاهده کنید:

مقدمه: ۷

اصول و ضوابط واژه‌گزینی: ۹

شرح اصول و ضوابط واژه‌گزینی: ۱۵

۱- تعاریف

۱-۱- واژه: ۱۶

۲-۱- واژه‌گزینی: ۱۸

۳-۱- زبان فارسی: ۱۹

۴-۱- واژهٔ فارسی: ۲۱

۵-۱- زبان علم: ۲۳

۲- اصول موضوعه: ۲۵

۳- منابع واژه‌گزینی: ۲۹

۴- شیوه‌های واژه‌گزینی

۱-۴- برگزینش: ۳۴

۲-۴- نوگزینش: ۳۵

۳-۴- ساختن اصطلاح: ۳۵

۴-۴- وام‌گیری: ۳۹

۵- روش‌های معادل‌یابی: ۴۱

۶- ضوابط واژه‌گزینی: ۴۳

برگرفته از: تارنمای فرهنگستان زبان و ادب فارسی

  • 0

    Overall Score

  • ‎رتبه‌بندی خوانندگان‫:‬0 Votes

هم‌رسانی

احتمالا به این‌ها نیز علاقه‌مندید:

دیدگاه شما چیست؟

Your email address will not be published. Required fields are marked *