داریوش مختاری از پانزده فونت فارسی جدیدش می‌گوید

داریوش مختاریداریوش مختاری طراح گرافیک و مجسمه‌ساز به تازگی، ۱۵ فونت فارسی جدید بر اساس خط بنایی طراحی و در کتابی با عنوان «جنبش فونت دارا» منتشر کرده است که آغازی بر تغییر طراحی خط در معماری جدید محسوب می‌شود.

به گزارش تارنمای «زبان فارسی» به نقل از خبرنگاری فارس، کتاب «‌جنبش فونت دارا» حاصل سه دهه کوشش «داریوش مختاری» برای طراحی خط فارسی است که این تلاش از دوران دانشجویی او در دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران آغاز شده است.

این کتاب دارای ۱۵ فونت فارسی و سه فونت لاتین است که فونت‌ها بر اساس معماری خط بنایی طراحی شده و قابلیت تایپ متون فارسی و لاتین را داراست. از آن جا که خط فارسی بر اساس الفبای عربی نگاشته می‌شود این طراحی خط قابلیت نگارش در متون عربی،‌فارسی،‌افغانی را نیز داراست.

ویژگی اصلی فونت دارا، جدانویسی حروف فارسی است که از این جهت اتفاق نوینی در طراحی حروف فارسی به شمار می‌آید. این جدانویسی باعث می‌شود اتصال حروف فارسی که غالبا در رسانه‌های ‌امروزی مشکل‌ساز است، برطرف شود.

این کتاب در واقع آغاز ایجاد تغییرات در طراحی خط بر اساس معماری جدید است. خط بنایی که از ابتدا برای تزیین دیوار مساجد به کار می رفته اینک برای نخستین بار به صورت فونت طراحی شده است.

داریوش مختاری متولد ۲۵ بهمن ۱۳۳۴ در شهرستان خرم‌آباد و دانش‌آموخته دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران در سال۱۳۶۶ است. وی در بسیاری از نمایشگاه‌های نقاشی، گرافیک و مجسمه‌سازی داخل و خارج از ایران از جمله در کشورهای ژاپن، ایتالیا، چک، لهستان، بلغارستان و سوئد شرکت داشته است. از جمله آثار او در زمینه حجم‌های شهری می‌توان به مجسمه نام حضرت علی (ع) در بزرگراه امام علی (ع)، کلمه «خدا»، «انسان»، «عاشق» از جنس آهن در ایستگاه هفت تیر مترو، تندیس‌های «شهر و شهروند» در بیست مرکز فرهنگی-هنری شهرداری تهران و اولین یادمان معلولین ایران که در پارک ملت نصب شده است، اشاره کرد.

به سراغ داریوش مختاری رفتیم و درباره کتاب تازه‌اش به گفت و گو نشستیم.جنبش فونت دار

– آقای مختاری درباره روند شکل‌گیری و طراحی فونت دارا توضیح دهید؟

همیشه از دوران دبیرستان دلم می‌خواست خطی را طراحی کنم که البته طراحی هم کردم و با استفاده از این خط برای دوستانم نامه‌نگاری می‌کردم. بعدها که وارد دانشگاه شدم خط زیر مجموعه کارهای من شد و هر کاری را انجام می‌دادم، خط پلان اول کارهایم بود، تا بعد از فارغ‌التحصیلی همچنان خط را دنبال کردم و در پروژه دانشگاهی‌ام نیز خط را با عنوان نشانه‌سازی کار کردم. به هر شکل طراحی‌های بسیاری انجام دادم که مبنای خط فارسی را تغییر دهم که این طرح‌ها انجنبش فونت دارابار می‌شد، تا دو سال قبل که با نرم افزاری آشنا شدم که می‌توانستم خطم را تبدیل به فونت کنم و قابلیت استفاده برای عموم را فراهم کنم. بنابراین شروع کردم به طراحی و حدود ۱۵ فونت فارسی را طراحی کردم که شکل آن‌ها به هم نزدیک است، سه خط لاتین هم طراحی کردم که دو تای آن‌ها بر اساس خط بنایی است و شکل هندسی دارد و خط سوم را نیز با پایه خط سانسکریت هندی ترکیب کردم.

– ویژگی خاص این فونت‌ها در فارسی و لاتین چیست؟

اتصال در خط لاتین از زیر است جنبش فونت دارولی من از محور وسط استفاده کردم و اتصالات را برقرار کردم که فضای جالبی را ایجاد کرد. در خط فارسی هم خط بنایی را مبنای کارم قرار دادم که حروف به صورت مجزا نگاشته می‌شود و قابلیت این را دارد که از راست به چپ و حتی از چپ به راست نوشته شود و این آمادگی را دارد که برای سیستم‌های دیجیتالی و رسانه‌های جدید پیام رسانی کند.

از نظر صنعتی هم قابلیت و اصول خود را حفظ کرده است، نازکی و ضخامت در آن وجود ندارد و همه حروف در تمام قسمت‌های هر کلمه دارای یک ضخامت است.

– این فونت‌های فارسی تنها برای فارسی‌زبانان قابلیت استفاده دارد؟

همه کشورهایی که با رسم‌الخط عربی کار می‌کنند مثل افغان‌ها، کردهای عراق و کشورهای عربی می‌توانند از این فونت هم استفاده کنند اما بیشتر این فونت‌ها را برای فارسی‌زبانان طراحی کرده‌ام که می‌تواند در زمینه پیام‌رسانی رسانه‌های دیجیتالی امروز مورد استفاده قرار بگیرد.

– حروفی که دارای چند شکل هستند مثل «ز، ظ، ض،» چطور طراحی شده‌اند؟

برای طراحی حرف ز تنها یک شکل طراحی کرده‌ام یعنی همان‌طور که در محاوره‌ فارسی از این حرف به یک شکل استفاده می‌شود در نوشتار هم به یک صورت نوشته می‌شود و حتی زیر و زبر هم ندارد. بر خلاف کتب آسمانی مثل «قرآن» و کتاب مقدس زرتشتیان «اوستا» که باید حتماً‌ هر کلمه زیر و زبر داشته باشد تا آواهای موجود در کلام درست ادا شود، این حروف جدید برای دنیای رسانه‌ای امروز طراحی شده است تا پیام را به سرعت ارسال کند، بنابر این نیازی به زیر و زبر ندارد.

– چرا اسم کتاب را «جنبش فونت دارا» گذاشته‌اید؟

این کتاب که در تعداد محدود چاپ شد، با دوستانم صحبت کردم که انجمنی راه‌اندازی کنیم با نام «طراحان خط» که معیار و مقیاسی برای طراحی خط باشد. اگر چه طراحی حروف و فونت‌های فارسی تاکنون اتفاق نیفتاده است ولی معتقدم این کتاب هم تمام شده نیست، بلکه شروع یک اتفاق تازه است و این خطوط می‌تواند مبداء اتفاقی برای طراحی خط در آینده باشد که طراحان جوان را وارد این گود کند، به همین دلیل اسم این کتاب را «جنبش فونت دارا» نام‌گذاری کردم که آغازی باشد برای طراحی خط و تکمیل آن در آینده و «دارا» هم ابتدای نام خودم داریوش است.

اندیشه تغییر خط از زمان «میرزا ملکم خان» در ایران وجود داشته است‌ ولی چون همه کسانی که در این اندیشه بودند، طراح نبودند و بیشتر ادیب و نویسنده بودند، بیشتر به زیر و بم‌های خط تاکید داشتند، اکنون اندیشه تغییرات خط به دست طراحان خط و گرافیک افتاده است و این تفاوت را ایجاد کرده است که سریع به نتیجه می‌رسد. بنابراین اگر در انجمنی چون «طراحان خط» استانداردی را برای خط رعایت کنیم، می‌توان خط‌کش و متری برای ارزیابی خط تعیین کنیم و در نهایت آن را به جامعه ادبی هم سرایت بدهیم.

– واکنش طراحان گرافیک نسبت به کتاب شما و طراحی این خطوط جدید چه بود؟

من مدعی نیستم که کاری تمام شده را ارائه کرده‌ام، بلکه این تنها شروع یک فعالیت جدید در زمینه طراحی خط است و دوست دارم طراحان در ادامه آن شروع به کار کنند تا ضعف کار گرفته شود و در آینده با تکامل این خط شاهد نتایج خوب آن باشیم.

واکنش دوستان و همکارانم نسبت به این کتاب نیز برایم جالب بود، همه کسانی که این کتاب و فونت‌ها را دیدند دو گروه شدند یا شدیداً موافق بودند و یا شدیداً مخالف و هیچ نظر میانه‌ای نشنیدم. اما در نهایت نتیجه این واکنش‌ها برای من بسیار رضایت‌بخش و راضی کننده بود چرا که این اتفاق باعث شده بود که در میان طراحان گرافیک مورد ارزیابی و بحث و بررسی قرار گیرد، موافقان در تأیید آن و مخالفان در رد آن سخن بگویند. به هر حال معتقدم وقتی کاری انجام می‌شود، بحث و بررسی هم صورت می‌گیرد،‌من وحشتی از این واکنش‌ها ندارم و خوشحالم که اقدام من باعث ایجاد چنین بحث و بررسی‌هایی شده است.

– این خطوط خیلی خوانا نیستند و استفاده از آن‌ها بسیار مشکل است با این موضوع چه می‌کنید؟

برای یکی از پیشکسوتان گرافیک ایران نامه‌ای با دو خط نسخ و خط جدید خودم نوشتم، وقتی من را دید گفت با مشقات بسیار توانستم خط تو را بخوانم. من هم در جواب گفتم: ۱۴۰۰ سال است که ما با این خط آشنایی داریم، نباید انتظار داشته باشید که یک خط جدید را در عرض یک ساعت به راحتی بخوانید و بتوانید پاسخ دهید. بنابراین ابتدا باید با این خط آشنا شد درست مثل کودکان که در مدرسه الفبا را ابتدا به سختی و آرام آرام می‌آموزند و در سال‌های بعدی به راحتی با آن می‌نویسند. این خط جدید هم نیازمند آموزش و یادگیری است و بعد از آن به راحتی می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد.

– فکر می‌کنید اگر قرار باشد این خط رایج کشور شود چقدر زمان برای تحقق آن نیاز است؟

حتی اگر دولت هم از رواج این خط در جامعه حمایت کند، حدود ۱۲ سال طول می‌کشد که بتوان به راحتی با آن کار کرد و اگر قرار باشد به همین شکل خودجوش و فردی تکامل یابد، فکر می‌کنم حدود ۱۵۰ سال طول می‌کشد که این خطوط جدید جایگاه خود را درجامعه پیدا کنند.

– تفاوت این ۱۷ فونت فارسی جدید در چیست؟

به طور مثال در یک خط نقطه را حذف کردم، در یک خط دیگر به صورت پیوسته کار کردم، در خط بعدی منفرد و جدا جدا کار کردم که ویژگی همه آن‌ها سرعت و سهولت برای استفاده در رسانه‌های دیجیتالی است ولی با این حال برای تکامل این خط هنوز سه گام دیگر باقی مانده است، گام اول آن به کرسی نشاندن این خط است، گام دوم مثلاً می‌توان نقطه را حذف کرد و یا فرم آن را تغییر داد و در گام سوم به تکامل می‌رسد.

برای جا افتادن این نوع خط خیلی دوست دارم با استفاده از آن در یکی از صفحات مجلات گرافیک مطالبی را بنویسم که حداقل توجه علاقه‌مندان را به خودش جلب کند و به گونه‌ای فرهنگسازی شود البته معتقدم هر بازخوردی هم داشته باشد قطعاً اتفاق خوبی خواهد بود.

– در طراحی خود چرا از پیشینه خط بنایی استفاده کردید؟

من خط جدیدی را طراحی کردم که ریشه در گذشته ما دارد، من نمی‌توانم خطی طراحی کنم که هیچ ارتباطی با گذشته ما نداشته باشد و یا حتی ما را از گذشته خودمان دور کند، خط بنایی از تاریخ ۱۴۰۰ ساله در فرهنگ ما برخوردار است بنابراین برای طراحی یک خط ملی باید از این ریشه‌ها استفاده شود.

– به نظر شما جایگاه خطوط جدیدی چون «خط معلی» در هنر خوشنویسی چیست؟

خط معلی تحولی در خط امروز بود که حمید عجمی آن را طراحی کرد و خصوصیات خاص خود را دارد اما بیشتر خطی تزئینی است و برای کتابت خاصی طراحی شده است که البته به نظر من شاهکاری در این نوع خطوط محسوب می‌شود. اما از نظر گرافیکی این خط بر اساس الفبای رایج خودمان طراحی شده است و خط جدید به حساب نمی‌آید، تفاوت کار من این است که من در زمینه تغییر خط کار کردم.

– این خطوط جدید را هم جایی ثبت کرده‌اید؟

بله، برای ثبت این خط به وزارت ارشاد رفتم و آن را در شورای عالی انفورماتیک ثبت کردم، در ثبت آثار معنوی هم این خط به نام من ثبت شده است و اکنون برای استفاده عمومی روی اینترنت قابل دانلود است.

– این کتاب روانه بازار شده است؟

خیر این کتاب هنوز وارد بازار نشده است اما در تعداد محدود و به صورت خصوصی در اختیار گروهی از دوستانم قرار داده‌ام.

  • 0

    Overall Score

  • ‎رتبه‌بندی خوانندگان‫:‬0 Votes

هم‌رسانی

احتمالا به این‌ها نیز علاقه‌مندید:

14 comments on “داریوش مختاری از پانزده فونت فارسی جدیدش می‌گوید

  1. رضا
    ۲۶ آبان ۱۳۸۹ at ۱۸:۵۱

    دمش گرم. من که از هنر چیزی سر در نمی‌یارم ولی همین که جرات نوآوری داشته خیلی عالیه.

    • behzad
      ۸ فروردین ۱۳۹۱ at ۱۶:۰۵

      kheili ghashange omidvaram yekish be onvane khate rasmiye keshvar karshenasi she va ejra she , hamash be ma migan arab chon khatemoon az oonast

  2. تیموری
    ۲۶ آبان ۱۳۸۹ at ۱۹:۰۸

    سلام
    و خسته نباشید
    همه چیز عالی است جز این جمله:
    “این حروف جدید برای دنیای رسانه‌ای امروز طراحی شده است تا پیام را به سرعت ارسال کند، بنابر این نیازی به زیر و زبر ندارد.”
    ای کاش توجه کنید که خواندن خطی که واکه‌ها را نشان نمی‌دهد بسیار سخت است. خط‌های اروپایی همگی واکه‌ها را نشان می‌دهند و برای “دنیای رسانه‌ای امروز” هم بسیار مناسب هستند.

  3. تیموری
    ۲۶ آبان ۱۳۸۹ at ۱۹:۲۹

    همچنین من منطق شما را متوجه نشدم. برای “ج” ننوشته‌اید “جیم” ولی برای “آ” نوشته‌اید “الف”

  4. هوشنگ
    ۲۷ آبان ۱۳۸۹ at ۱۲:۳۹

    هم میهن گرامی، این الفبا، الفبای تازی است و ربطی به زبان پارسی ندارد. این الفبا دارد زبان پارسی را نابود می کند. آنگاه شما آمده اید و برایش فونت تازه درست کرده اید؟ به جای این کارها وقت و توانایی تان را صرف کاری کنید که به سربلندی کشور و میهنتان منجر شود!

  5. akbari
    ۲۷ آبان ۱۳۸۹ at ۱۳:۲۱

    کار بسیار با ارزش ی’ست، و همان گونه که طراح خود گفته اند این سرآغاز ِ نوآوری و دگرگونسازی ی ِ خطّ است.
    در این راستا چند نکته وجود دارد، که بیشک طراح هم به آنها فکر کرده است:
    – زبان فارسی دارا ی ِ ۳۱ واج است؛ پس به ۳۱ حرف یا نویسه نییاز دارد،
    – نویسه‌ها باید دارا ی ِ دو شکل ِ بزرگ و کوچک باشند. برای ِ کاهش شمار شکلها ی ِ حروف می توان ریخت آنها را ثابت نگه داشت، و با بزرگنویسی مشکل را حلّ کرد (مثل ِ الفبا ی ِ سرلیک).
    – از آنجا که شماره‌گان همریشه با سامانه ی ِ موجود جهانی است نییاز به بازطرّاحی نه دارد،
    – تشدید را می شود حذف، و با تکرار ِ حرف جایگزین کرد،
    – می توان از نماد آپاتروف در سامانه ی ِ خطّ برای ِ ادغام و حذف استفاده کرد،
    – امکان ِ چپچینی ِ خطّ همه ی ِ کاستیها ی ِ یک دبیره ی ِ علمی را برطرف می سازد،
    – برای ِ کاربردها ی ِ مکانیزه حروف ِ گسسته و برای ِ دستنویسی حروف ِ پیوسته مناسب اند. این دو شکل از خطّ می تواند در اصل یک ی باشد؛ با این تقاوت که در یک قلم دنبالک ی تعبییه شود و در دیگری این دنبالک حذف شود،
    – …
    آقا ی ِ مختاری یک دوره ی ِ ۱۲ ساله را برای همه‌گیر شدن ِ آن پس از تکمیل ِ نهائی پیشبینی کرده اند. تجربه ی ِ کشورها ی ِ دیگر نشانداده است این دوره پس از پذیرش ِ رسمی حدّ ِ اکثر ۵ سال است.

  6. شاهد
    ۲۸ آبان ۱۳۸۹ at ۰۳:۱۰

    آقای مختاری جان من یه دونه هم با حروف جدا و دارای نویسه‌های مجزا برای واکه‌های گوناگون طراحی کن.

    • داریوش مختاری
      ۳۱ مرداد ۱۳۹۱ at ۲۰:۳۵

      با سلام خدمت تمام کسانی که کامنت گذاشته اند
      این فونتها نسل اول تغییر هستن
      نسل دوم تغییر که در واقع تغییرات آن به بزرگی ۹ ریشتر می باشد را
      اعلام نکرده ام لیکن چند مورد مهم انرا می گویم
      ۱-تمامی صدا ها دارای علامت می باشد .
      ۲- هم صدای ها تبدیل به یک علامت گشته .
      ۳- برای کسره ئ،فتحه ،ضمه علامت قرار دادهام
      ۴- بااین توصیفات ادبیات ما دوباره نویسی احتیاج دارد و تکس های موجود نمی تواند عمل نمایید .
      ۵- فونت های جدید تعریف جدیدی از کیبر را همراه دارد .
      در پایان چنانچه مایل هستید با
      d_mokhtari2000@yahoo.com
      برایم ایمیل بزنید
      تلفن تماس ۰۹۱۲۳۳۶۰۱۹۳
      ۷۷۵۰۳۴۰۲

  7. مهدی سجادی
    ۷ بهمن ۱۳۹۰ at ۲۱:۵۸

    به نام خدا
    با عرض سلام
    من می خواستم بگم فوق العاده عالی است هم یک تجربه شد برای من که در طراحی فونت باید به چه نکاتی توجه کرد و برای من که می خواستم تازه فونت طراحی کنم درس عالی بود ام شاالله در تمام مراحل زندگیتان موفق باشید
    فقط آقای مختاری من به عنوان تازه کار یک درخواست دارم اگه امکانش است این کتاب را چاپ و در اختیار دانشجویان گرافیک و تازه کار های در عرصه طراحی فونت هم قرار دهید تا از این کار ایده بگیرند و البته اگه امکان این نمونه کتاب را برای ارسال کنید یا آن را در این سایت قرار دهید با تشکر
    دانشجوی کوچک شما مهدی سجادی
    باز هم می گویم موفق باشید

  8. sami
    ۵ اسفند ۱۳۹۰ at ۲۱:۱۷

    با سلام
    فکر نمی کنید داشتن فکر و منطق لازمه ی هر کاری می باشد؟ به نظر می رسد شما فکری پشت کارتان نداشته اید.

  9. ساناز
    ۹ مهر ۱۳۹۱ at ۱۰:۰۱

    درود بر شما آقای مختاری
    از شما بابت این طراحی زیبا متشکرم بی شک یکی از بهترین فونتهای پارسی است که تا کنون دیده ام. ایران به داشتن فردی چون شما افتخار می کند.

دیدگاه شما چیست؟

Your email address will not be published. Required fields are marked *