روش‌های ترجمه

دوره‌ای که پیتر نیومارک (۱۹۸۱) آن را دوره ما قبل زبان‌شناسی ترجمه می‌نامند، بحث درباره ترجمه، حول یک سوال کلی صورت می‌گرفت و آن این بود که ترجمه باید به روش آزاد انجام شود یا روش لغوی. نظریه‌پرداز که خود را مجبور به انتخاب این یا آن روش می‌دید، پاسخ خود را به صورتی تجویزی و با استناد به یکی از چهار عامل فرهنگی، اخلاقی، زبانی و زیبا ‌شناختی (و یا مجموعه‌ای ار این عوامل) بیان می‌کرد. پاسخ‌هایی را که با استناد به عوامل فوق داده شده، می‌توان به طور خلاصه به صورت قضایایی متضاد به شرح زیر بیان کرد:

عامل فرهنگی

الف. ترجمه ابزاری فرهنگی است. متن اصلی را تا آنجا که لازم است باید تغییر داد تا با فرهنگ مقصد سازگاری پیدا کند.

ب. ترجمه ابزاری فرهنگی است. متن اصلی را باید با کمترین تغییر ترجمه کرد تا بیانگر شیوه تفکر و بیان ملتی دیگر باشد.

عامل زبانی

الف. مترجم باید تا حد امکان کلمات و تعبیرات نویسنده را به کار ببرد و از این راه زبان مقصد را غنی کند.

ب. مترجم باید تا حد امکان از به کار بردن کلمات و تعبیرات نویسنده که زبان مقصد را فاسد می‌کند پرهیز کند.

عامل اخلاقی

الف. مترجم باید لفظ به لفظ به نویسنده متعهد باشد.

ب. مترجم باید به روح اثر متعهد باشد.

عامل زیبا شناختی

الف. مترجم باید با نقض قراردادهای عرفی زبان مقصد و آشنایی زدایی، غرابت زبانی متن اصلی را تا حد امکان به ترجمه منتقل کند.

ب. مترجم باید غرابت زبانی متن اصلی را به حداقل برساند و زبان ترجمه را تا حد امکان طبیعی و روان کند.

استدلال‌های فوق، چنانکه گفته شد، تجویزی‌اند و مبنایی سوبژکتیو دارند. هر کدام از آنها ممکن است در شرایط خاصی در جامعه‌ای مقبول واقع شوند و در شرایط خاص دیگری نامقبول. در تاریح ملت‌ها بسیار پیش آمده است که زمانی یک استدلال مقبول واقع شده و زمانی استدلال متضاد آن. مقبولیت این استدلال‌ها در نهایت تابع ذوق اهل قلم و شرایط اجتماعی فرهنگی و زبانی دوره‌ای خاص می‌باشد. در دوران جدید، به ویژه در سه، چهار دهه اخیر که حوزه مطالعات ترجمه به تدریج شکل گرفته، نظریه‌‌پرداز ترجمه، وقتی صحبت از روش ترجمه می‌کند، همچنان خود را به اصول کلی این یا آن روش محدود می‌بیند، اما در اینجا یک تفاوت اساسی وجود دارد. نظریه‌پرداز دیگر تجویز نمی‌کند، بلکه با استناد به عوامل مختلف به خصوص نوع متن، به جای اینکه بگوید «باید» این یا آن روش را به کاربرد، می‌گوید این یا آن روش برای ترجمه این یا آن متن به کار رفته است یا مناسب‌تر است و دلایل عینی خود را نیز ذکر می‌کند.

تغییر شیوه کار نظریه‌پرداز از تجویزی به توصیفی، اتفاق مبارکی است که در عرصه مطالعات ترجمه رخ داده است. این تغییر پیامدهای زیادی برای مترجمان دارد. از جمله این پیامدها یکی آن است که مترجم مجبور نیست از روشی پیروی کند که در جامعه ادبی روش غالب در ترجمه به حساب می‌آید. انتخاب روش بستگی به مخاطب و به خصوص نوع متن دارد. انتخاب روش وقتی درست است که ترجمه برای خواننده مفید باشد یا روش با نوع متن تناسب داشته باشد. در واقع، انتخاب روش به مترجم واگذار شده است. مترجم برای انتخاب روش باید آگاهی داشته باشد و روش مناسب را با احساس مسئولیت و اعتماد به نفس انتخاب کند. این نکته دستاورد کمی نیست هر چند که اهمیت آن همیشه به درستی درک نمی‌شود. کم نیستند مترجمانی که همه انواع متون را به یک روش ترجمه می‌کنند و برای انتخاب روش مناسب، آگاهی لازم و لذا اعتماد به نفس ندارند و دست به تجربه نمی‌زنند و ترجیح می‌دهند از روش غالب پیروی کنند.

برگرفته از: فصلنامه مترجم

  • 0

    Overall Score

  • ‎رتبه‌بندی خوانندگان‫:‬0 Votes

هم‌رسانی

احتمالا به این‌ها نیز علاقه‌مندید:

2 comments on “روش‌های ترجمه

  1. mm
    ۷ آذر ۱۳۸۹ at ۰۱:۳۶

    با نگاهی گذرا در این برگردان کوتاه می توان بسیاری از واژه های تازی را کنار گذاشت. بدین گونه واژه های تازی کمتر بکار برده می شود، نوشتار آهنگین تر، زیبا تر می شوند، بی آنکه در دریافت درونمایه نوشتار دشواریی پدید آید.

    ما قبل = پیش از؛ حول = پیرامون؛ سوال = پرسش؛ لغوی = واژه به واژه؛ مجبور به انتخاب = ناگزیر به برگزیدن؛ به طور خلاصه = چکیده یا کوتاه یا فشرده؛ به شرح = -؛ لازم = نیاز؛ کلمات = واژ ه ها؛ لفظ به لفظ = واژه به واژه؛ فوق = بالا؛ خاصی = ویژه ای؛ مقبول واقع شوند= پذیرفته شوند؛ در نهایت = سرانجام؛ در سه، چهار دهه اخیر= در سه، چهار دهه گذشته؛ به تدریج = اندک اندک؛ وقتی = هنگامی؛ به خصوص = به ویژه؛ مناسب تر است= شایسته تر است، در خور تر است؛ اتفاق مبارکی = رویداد فرخنده/خجسته؛ در عرصه = در زمینه؛ مجبور نیست = ناچار نیست؛ مفید = سودمند؛ انتخاب روش = گزینش روش ؛ به خصوص = به ویژه؛ همه انواع متون = همه گونه متن ها؛ روش مناسب = روش درخور

  2. سارا رحمانی
    ۷ آذر ۱۳۸۹ at ۲۳:۴۰

    با درود و احترام
    با سپاس از درج مقاله سودمندتان، اینجانب بر این باورم که (شاید) نیومارک دقیقا آن کسی نباشد که در زمینه ی ترجمه ی وفادار به متن اصلی و نیز زبان و فرهنگ جامعه ی مقصد، حرفی برای گفتن داشته باشد، چرا که خود اوست که با ارائه ی راهکاری سطحی و فوری همچون استفاده ی هرچه بیش تر انواع قید و واژه های با نقش دستوری خنثی اما به قول معروف جاپرکن، در پی ترجمه ای به قول خود وفادار اما بیش تر مورد پسند خوانندگان می باشد! بی خبر از آن که، این خود نوعی خیانت به متن اصلی است.
    و در نهایت باید اعتراف کرد که:
    traduttore traditore !

دیدگاه شما چیست؟

Your email address will not be published. Required fields are marked *