گزارش شش‌ماههٔ نخست گروه‌ها و واحدهای فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال ۱۳۸۹

به گزارش تارنمای «زبان فارسی»، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گزارش شش‌ماههٔ نخست گروه‌ها و واحدهای خود در سال ۱۳۸۹ را بر روی تارنمای خود قرار داده است. متن این گزارش در زیر آورده شده است:

— معاونت علمی و پژوهشی —

برخی از اقدامات علمی و پژوهشی صورت‌گرفته در حوزهٔ معاونت علمی و پژوهشی:

۱- همایش‌ها و سخنرانی‌ها:

الف) همایش بین‌المللی گویش‌های مناطق کویری ایران، با مشارکت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی‌ و با میزبانی دانشگاه سمنان، در روزهای دهم و یازدهم آذرماه سال جاری برگزار خواهد شد. ده‌ مهمان خارجی نیز به این همایش دعوت شده‌اند. ۱۳۷ مقاله برای شرکت در این همایش دریافت شده‌است. حدود سی مقاله را در تابستان داوری کرده‌بودیم و در روز پنجشنبه ۸/۷/۸۹ نیز به‌اتفاق آقای دکتر ثمره، خانم دکتر کلباسی، و آقای دکتر مدرسی، به نیابت ازطرف دکتر صادقی، و سه تن از استادان گروه مشترک زبان و ادبیات فارسی و زبان‌شناسی دانشگاه سمنان در محل دفتر تهران آن دانشگاه، دیگر مقاله‌ها نیز ارزیابی شد. در آخرین گفت‌وگویی که با دبیر محترم همایش، خانم دکتر اسماعیلی داشتم، اعلام کردند که بین شصت تا هفتاد مقاله در چند تالار، به‌صورت هم‌زمان، ارائه خواهد شد. فرهنگستان نیز نمایشگاه و فروشگاه کتابی را در محل برگزاری همایش دایر خواهد کرد.

ب) همایش بین‌المللی هزارهٔ سرایش شاهنامه: ۲۳ـ ۲۵ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۰

ـ شورای علمی و اجرایی همایش تا کنون دو جلسه برگزار کرده‌است؛

ـ دو مجموعهٔ مقاله حاوی مقاله‌های دانشنامه‌ای و مقاله‌های مجلهٔ نامهٔ فرهنگستان و اعضای پیوسته چاپ و در روز همایش توزیع خواهد شد؛

ـ افزون بر سی استاد متخصص در موضوع همایش از خارج از ایران دعوت خواهند شد و همین تعداد هم از سراسر کشور دعوت می‌شوند؛

ـ مجموعهٔ مقالات همایش پس از برگزاری همایش منتشر خواهد شد.

ج) همایش بزرگداشت سیبویه (به مناسبت هزارودویستمین سال درگذشت این زبان‌شناس و دستورنویس)

ـ جمعه، بیست‌وششم آذرماه ۸۹ (برابر با نهم دسامبر ۲۰۱۰)، همایش مشترکی به همّت دفتر نمایندگی کشورمان در یونسکو و دفتر نمایندگی کشور عمّان در مقر یونسکو، در پاریس برگزار خواهد شد. موضوعی که بنده دعوت شده‌ام تا دربارهٔ آن سخنرانی ‌کنم به شرح ذیل است: «آراء زبان‌شناختی سیبویه در مقایسه با نظریه‌های نوین زبان‌شناسی».

د) سخنرانی‌های ماهانهٔ فرهنگستان: تاکنون سه سخنرانی ایراد شده و شش سخنرانی نیز برای شش‌ماههٔ دوم سال جاری برنامه‌ریزی شده‌است که فهرست آن‌ها در اختیار اعضای محترم قرار داده می‌شود. روز دوشنبه ۲۶/۷/۸۹ ساعت ۱۴، استاد گران‌قدر، سرکار خانم دکتر قریب، در محل کتابخانهٔ فرهنگستان سخنرانی خواهند کرد.

۲- گزارش پیشرفت مراحل داوری و چاپ جلد ششم مجلهٔ دستور

داوری مقاله‌ها پایان یافته‌است. جلد ششم حاوی هشت مقاله و چهار معرفی و نقد خواهد بود. ویرایش ادبی حدود هشتاد درصد کار مقاله‌ها و معرفی و نقدها نیز انجام شده و برای حروف‌نگاری ارسال شده‌است. این شماره که با گرامیداشت الکتاب سیبویه انتشار می‌یابد، حاوی مقاله‌ای دربارهٔ سیر آرای زبان‌شناختی او خواهد بود. می‌خواهم پیشنهاد کنم یکی از دو اتاق اختصاص‌یافته به گروه دستور به نام اتاق سیبویه نام‌گذاری شود.

— گروه ادبیات تطبیقی —

برخی از فعالیت‌‌های گروه ادبیات تطبیقی بلندمدت است و برخی کوتاه‌مدت. فعالیت‌های بلندمدت این گروه عبارت‌اند از: تدوین فرهنگ، کتاب و طرح‌های در دست اجرا.

ـ استاد ابوالحسن نجفی با همکاری آقای مهدی حریری کار تدوین فرهنگ فارسی ـ فرانسه را ادامه می‌دهند. در حال حاضر حرف «ب» نزدیک به پایان است.

ـ درس‌نامهٔ ادبیات تطبیقی که دکتر علی‌رضا انوشیروانی در حال انجام دادن آن بوده، دو فصل نیز به آن افزوده‌است.

ـ طرح کتاب‌شناسی ادبیات تطبیقی: خانم ویدا بزرگ‌چمی اطلاعات کتاب‌شناختی مقالات فارسی چاپ‌شده در نشریات ادواری را از سال ۱۳۰۴ تا پایان سال ۱۳۸۸ گردآوری کرده‌است و آن را به‌روزرسانی می‌کند.

ـ طرح معرفی اساسنامه و کارنامهٔ علمی ـ پژوهشی انجمن‌های ادبیات تطبیقی جهان که در خردادماه سال جاری به تصویب رسید. دکتر ناهید حجازی عهده‌دار این طرح است و تا کنون اطلاعات مربوط به کشورهای هند، بریتانیا و انجمن بین‌المللی ادبیات تطبیقی را گردآوری کرده‌است.

کارهای کوتاه‌مدت گروه عبارت‌اند از: چاپ مجلّه، سخنرانی، نشست‌ها و میزگردها.

ـ نخستین شمارۀ ویژه‌نامهٔ ادبیات تطبیقی در تیرماه سال جاری به چاپ رسید و مقالات دومین شماره در حال ویراستاری است. عنوان مقالات این شماره عبارت است از:

مقالات:

۱- «نقش زنان در دو داستان تریستان و ایزوت و ویس و رامین» (علی‌رضا شادآرام، محمدرضا نصر اصفهانی، غلامحسین شریفی ولدانی)؛

۲- «بررسی مضمون تقابل پهلوان ـ فرمانروا در بیلیناهای روسی و شاهنامهٔ فردوسی» (آبتین گلکار)؛

۳- «از ادبیات تطبیقی تا ترجمه‌پژوهی» (سوزان بسنت، ترجمهٔ صالح حسینی)؛

۴- «تأثیر ابن‌حمّاد جوهری بر علم عروض فارسی» (علی‌اصغر قهرمانی)؛

۵- «آسیب‌شناسی ادبیات تطبیقی» (علی‌رضا انوشیروانی)؛

۶- «پیدایش و رشد ادبیات تطبیقی در هند» (ناهید حجازی)؛

۷- «پیدایش چهارپاره و جایگاه آن در تجدد شعر فارسی» (آمر طاهر احمد).

ـ استاد ابوالحسن نجفی و دکتر علی‌رضا انوشیروانی در مهرماه سال جاری در شهر کتاب در موضوع وضعیت ادبیات تطبیقی در ایران سخنرانی کردند.

— گروه ادبیات معاصر —

حوزهٔ ادبیات داستانی

ـ ادامهٔ نگارش جلد دوم سیر تحول ادبیات داستانی و نمایشی (۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ شمسی)، به قلم آقای حسن میرعابدینی؛

ـ تدوین مقاله‌نامهٔ ‌ادبیات داستانی، زیر نظر آقای حسن میرعابدینی؛

ـ ﺗﺄلیف جلد دوم بررسی و معرفی آثار داستانی و نمایشی (۱۳۰۰ تا ۱۳۱۰ شمسی)، به قلم خانم بهناز علی‌پورگسکری، با نظارت آقای حسن میرعابدینی؛

ـ تکمیل و ویرایش پرونده‌های داستان‌نویسان معاصر، زیر نظر آقای حسن میرعابدینی، با همکاری خانم فاطمه فرهودی‌پور؛

ـ برنامهٔ ایجاد بانک اطلاعات رایانه‌ای پرونده‌های داستان‌نویسان معاصر (تبدیل نسخه‌های کاغذی پرونده‌ها به نسخه‌های رایانه‌ای)، که محصول آن تا کنون هفت لوح فشرده بوده‌است.

حوزهٔ شعر معاصر

ـ تکمیل و ویرایش پرونده‌های شاعران معاصر، زیر نظر آقای سعید رضوانی، با همکاری سایه اقتصادی‌نیا؛

ـ تدوین مقاله‌نامهٔ شعر معاصر، زیر نظر آقای سعید رضوانی، با همکاری سایه اقتصادی‌نیا؛

ـ معرفی شاعران محلی معاصر: مطالعات مقدماتی و تشکیل پرونده و گردآوری اطلاعات دربارهٔ شاعران خراسانی توسط دکتر محسن ذاکرالحسینی انجام شده‌است.

حوزهٔ تاریخ‌ادبیات‌نگاری

ـ ﺗﺄلیف و انتشار دفتر دوم مروری بر تاریخ‌نگاری ادبیات معاصر (شمارهٔ ۷ مجموعهٔ ادب معاصر فارسی)، به قلم آقای حسن میرعابدینی؛ دفتر اول مروری بر تاریخ‌نگاری ادبیات معاصر (شمارهٔ ۶ مجموعهٔ ادب معاصر فارسی)، به قلم آقای حسن میرعابدینی در ۱۳۸۸ منتشر شده‌بود.

ـ ﺗﺄلیف دفتر سوم مروری بر تاریخ‌نگاری ادبیات معاصر، به قلم آقای حسن میرعابدینی (آمادهٔ ویرایش)؛

ـ ﺗﺄلیف تاریخ‌ادبیات‌نگاری در آلمان (شمارهٔ ۸ مجموعهٔ‌ ادب معاصر فارسی)، به قلم آقای سعید رضوانی (در دست چاپ در نشر آثار).

حوزهٔ زبانی

ـ ادامهٔ بررسی آثار داستانی معاصر (از آغاز نهضت مشروطه تا ۱۳۰۰) به‌منظور استخراج فوائد زبانی آن‌ها، از جمله استخراج تعبیرات کنایی با ذکر شاهد و تعریف، به قلم دکتر سعید رفیعی خضری. محصول این فعالیت به‌صورت جزوه‌ای منتشر خواهد شد.

حوزهٔ‌ کتاب‌شناسی ادبیات معاصر فارسی

ـ تکمیل بخش داستان و داستان کوتاه از طرح کتاب‌شناسی ادبیات معاصر فارسی، زیر نظر خانم فریده رازی. این کتاب‌شناسی اکنون در مرحلهٔ‌ بازبینی و ویرایش قرار دارد.

— گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی —

گزارش عملکرد گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی طی ۶ ماههٔ اول سال ۱۳۸۹ بدین شرح است:

۱– طرح واژه‌نامهٔ موضوعی زبان‌های باستانی ایران

ـ استخراج واژه‌های مربوط به «بدن انسان و جانوران» از منابع فارسی باستان، اوستایی، فارسی میانهٔ زردشتی، فارسی میانۀ مسیحی، فارسی میانهٔ مانوی، پارتی مانوی، فارسی میانهٔ کتیبه‌ای، پارتی کتیبه‌ای، متون پازند، خُتَنی، سُغدی (بودایی، مانوی، مسیحی)، خوارزمی و بلخی.

لازم است این نکته توضیح داده شود که این بخش از طرح به‌زودی آمادۀ چاپ می‌شود و پس از آن، مرحلۀ بعد، یعنی استخراج «نام جانوران» از منابع فوق‌الذکر آغاز می‌شود.

۲- طرح واژه‌نامهٔ فارسی باستان

ـ ویرایش علمی و تکمیل اطلاعات.

— گروه دانشنامهٔ تحقیقات ادبی —

فعـالیـت‌های گروه دانشنامهٔ تحقیقات ادبی در پنج بخش سفارش و پیگیری مقالات، تهیهٔ پروندهٔ علمی، بررسی و آماده‌سازی مقالات (ویرایش)، حروف‌نگاری و نمونه‌خوانی و بخش اداری، به سرپرستی استاد اسماعیل سعادت صورت گرفته‌است. کوشش گروه در دو سال گذشته (۱۳۸۷ و ۱۳۸۸) عمدتاً صرف آماده‌سازی جلد سوم دانشنامه شد که این جلد در زمستان ۱۳۸۸ انتشار یافت.

مقالات دانشنامه در موضوعات رجال و کتب ادبی، دستور زبان، اصطلاحات عرفانی و معانی و بیان و عروض و قافیه، قالب‌های شعری، سبک‌های ادبی، زبان‌های ایرانی، اَعلام شاهنامهٔ فردوسی و ادبیات معاصر و احوال و آثار ایران‌شناسانی است که در حوزهٔ زبان و ادب فارسی تحقیق کرده‌اند؛ از جمله ادبیات دورهٔ معاصر از موضوعاتی است که این دانشنامه اهتمام خاص به معرفی اهم اطلاعات مربوط به آن دارد. مقالات این دانشنامه، به پیروی از اسلوب جدید دانشنامه‌نویسی، مستند به منابع معتبر دست‌اوّل است و ضوابط نظام ارجاعی که از اساسی‌ترین ویژگی دانشنامه‌های امروزین است در آن به‌دقت رعایت شده‌است.

جلد سوم دانشنامه (شامل مقالات «خارْزَنجی» تا «سناییغزنوی») در ۷۵۲ صفحه، مشتمل بر ۳۲۶ مدخل، با همکاری ۱۳۰ مؤلّف فراهم آمده‌است. همهٔ مقالات دانشنامه در این جلد نیز به قلم نویسندگان ایرانی که هریک درزمینهٔ کار خود تخصص دارند، نوشته‌ شده‌است. ازاین‌رو، بسیاری از مقالات این جلد را می‌توان مرجع موثّق قابل اعتمادی برای استفادهٔ اهل تحقیق دانست.

تناسب مقالات در جلد سوم همانند جلدهای اول و دوم است و مقالات برحسب اهمیت و اطلاعات موجود، حجم متفاوتی را از ۳۰۰ کلمه تا بیش از ۵۰۰۰ کلمه دربرمی‌گیرد. از جملهٔ مقالات بلند در جلد سوم می‌توان به مقالات مربوط به «سبک‌شناسی» (اعم از «سبک»، «سبک خراسانی»، «سبک عراقی»، «سبک نثر فارسی» و «سبک هندی») اشاره کرد. همچنین مقالهٔ «سعدی» به سبب اهمیت آن به موضوعات فرعی «زندگی و روزگار سعدی»، «آثار سعدی»، «طنز سعدی»، «سیاست و اخلاق نزد سعدی» و «سعدی در جهان» تقسیم شده‌است که هر بخش به قلم مؤلفانی که به تخصص در موضوع آن‌ها شهرت دارند، تألیف شده‌است.

گروه دانشنامه همچنین برای مشاوره در سفارش مقالات، جلساتی در داخل گروه برگزار می‌کند و با دعوت از صاحب‌نظران و متخصصان، سعی می‌کند تا با شناسایی نویسندگان ممتاز در داخل و خارج از کشور، سطح کیفی دانشنامه را حفظ کند. گروه دانشنامه، پس از انتشار جلد سوم، مشغول آماده‌سازی مقالات جلد چهارم است که مقالات آن را به‌تدریج از مؤلفان دریافت می‌کند. جلد چهارم ادامهٔ مدخل «س» است و از «سندبادنامه» شروع می‌شود و تا اواسط حرف «ف» را شامل می‌شود.

فراهم آوردن مجموعه‌هایی از گزیدهٔ مقالات دانشنامه، در زمینه‌های مختلف، و نشر آن‌ها، از دیگر فعالیت‌هایی است که گروه دانشنامه در دستور کار خود دارد. نخستین این مجموعه‌ها، شامل نزدیک به صد مقاله از مقالات مربوط به شاهنامهٔ فردوسی، به مناسبت هزارهٔ سرایش شاهنامه، ان‌شاءالله، تا پایان سال جاری انتشار خواهد یافت.

— واحد نامهٔ فرهنگستان —

انتشارات واحد نامهٔ فرهنگستان در نیمهٔ اول سال ۱۳۸۹ بدین شرح بوده‌است:

نامهٔ فرهنگستان: شمارۀ مسلسل ۴۰، دورۀ دهم، شمارۀ چهارم، زمستان ۱۳۸۷ در ۲۶۴ صفحه شامل:

ـ سرمقاله

«شمارۀ چهلم» عنوان سرمقالهٔ این شماره به قلم دکتر غلامعلی حدّاد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی است؛

ـ مقاله‌ها

«سفر آموزگار بی‌همتای منطق»، سایه اقتصادی‌نیا؛

«طراحی مقدماتی برای ایران‌شناسی نظام‌یافته»، حسن حبیبی؛

«موی بریدن در سوگواری»، بهار مختاریان؛

«قصیده‌ای نویافته از کسائی»، سیّد محمدحسین حکیم؛

«جور دیگر باید دید»، سعید رضوانی؛

«گسترۀ مطالعات مدرسی مولانا»، مریم دانشگر؛

«نقد شعر «آی آدم‌ها»، سرودۀ نیما یوشیج از منظر نشانه‌شناسی»، حسین پاینده.

ـ نقد و بررسی

«شرح احوال و آثار خواجه یعقوب چرخی، با نقد چاپ اخیر تفسیر او»، محمدجواد شمس؛

«زبان آشپزی»، سهیلا غضنفری؛

ـ تحقیقات ایران‌شناسی

مقالۀ اصطلاحات حقوقی در زبان فارسی میانه (پهلوی) تألیف یدالله منصوری.

ـ گلچینی از دیرینه‌ها

«گزارش آراء گوستاو لانسون دربارۀ تاریخ‌ادبیات‌نگاری»، احمد سمیعی (گیلانی)؛

«گوستاو لانسون فرانسوی، نظریه‌پرداز تاریخ‌ادبیات‌نگاری علمی» طهمورث ساجدی.

ـ فرهنگستان

«ترکیب در زبان فارسی (۴)»، علاءالدین طباطبائی؛

«بررسی معنای برخی واژه‌های مشترک در زبان فارسی و زبان‌های هندی و اردو»، ثریا پناهی.

ـ تازه‌های نشر

کتاب‌ جشن‌نامهٔ استاد محمد خوانساری؛ جشن‌نامهٔ استاد اسماعیل سعادت؛ جشن‌نامهٔ استاد دکتر محمدعلی موحد؛ جرعه بر خاک (یادنامهٔ یحیی ماهیار نوابی)؛ آفتابی در میان سایه‌ای (جشن‌نامهٔ بهمن سرکاراتی)؛ از دَئنا تا دین: دین، فرهنگ و زبان در ایران‌زمین (جشن‌نامهٔ فیلیپ کرینبروک به مناسبت شصتمین زادروز او).

ـ نشریات ادواری

فصلنامهٔ پاژ (جشن‌نامهٔ دکتر جلال خالقی مطلق)؛

مقاله‌ها؛

بررسی تحولات یک واژۀ فوت‌شده از فرهنگ‌های فارسی؛

از آن پدر این دختر: ایدئولوژی آخرین شاهان ساسانی و به قدرت رسیدن بوران‌دخت

ـ اخبار

هم‌اندیشی مطالعهٔ روش‌های تاریخ ادبیات نگاری و مراسم یادبود مهدی سحابی در دانشگاه تهران.

نمایهٔ دورۀ دهم (شماره‌های ۳۷ ـ۴۰).

ضمیمه‌ها

ـ شمارۀ ۳۸: دستور خط تاجیکی (شیوه‌نامهٔ مصوّب و دستور نگارش زبان فارسی تاجیکی کمیسیون تطبیق قانون زبان جمهوری تاجیکستان)، با نویسه‌گردانی و توضیحات حسن قریبی در ۵۶ صفحه.

ـ شمارۀ ۳۹: مروری بر تاریخ‌نگاری ادبیات معاصر (دفتر دوم)، تألیف حسن میرعابدینی، در ۷۵ صفحه.

ـ شمارۀ ۴۰: نشست‌های مشترک اهل ادب، هنر و اندیشه، انتخاب و تنظیم احمد سمیعی (گیلانی)، در ۴۷ صفحه.

ـ شمارۀ ۴۱: طراحی مقدماتی برای ایران‌شناسیِ نظام‌یافته، تألیف حسن حبیبی، در ۵۹ صفحه.

ـ شمارۀ ۴۲: فهرست راهنمای ده دورۀ نامهٔ فرهنگستان (۱۳۷۴ ـ ۱۳۸۸)، تألیف امید طبیب‌زاده و زهرا رضایی‌منش در ۳۲۰ صفحه.

آماده‌سازی شمارۀ ۴۱ نامهٔ فرهنگستان (بهار ۱۳۸۹) تا مرحلهٔ نمونهٔ سفید (نهایی) از دیگر فعالیت‌های این واحد در نیمهٔ اول سال ۸۹ بوده‌است.

ویژه‌نامهٔ دستور (شمارۀ ۵)، در اسفندماه ۸۸ در ۲۴۲ صفحه، با همکاری فنی واحد نامهٔ فرهنگستان منتشر شد.

— کتابخانهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی —

در شش ماههٔ اوّل سال ۱۳۸۹ در کتابخانهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی کارهای ذیل انجام گرفته‌است:

الف) مجموعه‌سازی

۱- خرید کتاب‌های فارسی و عربی: ۳۴۸۳ جلد

۲- خرید کتاب‌های لاتین: ۳۳۰ جلد

۳- کتاب‌های اهدایی فارسی: ۴۹۷ جلد

۴- کتاب‌های اهدایی لاتین: ۵۰ جلد

۵- خرید نشریات ادواری: ۱۲۰۰ شماره

ب) سازمان‌دهی

۱- فهرست‌نویسی و رده‌بندی کتاب‌های فارسی، اردو و عربی: ۵۷۹ عنوان

۲- فهرست‌نویسی و رده‌بندی کتاب‌های لاتینک ۱۰۰ عنوان

۳- ورود و پردازش داده‌های کتاب‌ها، نشریات ادواری و مقاله‌ها: ۲۰۵۸ عنوان

ج) ثبت، آماده‌سازی و ذخیره‌سازی منابع

۱- ثبت کتاب‌ها و نشریات جلدشده: ۷۳۸۳ جلد

۲- آماده‌سازی کتاب‌ها: ۲۵۲۹ عنوان

د) خدمات اطلاع‌رسانی

۱- جست‌وجوی اطلاعات مقالات و نشریات ادواری: ۵۵۰ مورد

۲- گردش کتاب: ۲۲۵۷ جلد

۳- اصلاح رده، پدیدآور و مستند مشاهیر: ۳۶۶۸ مورد

۴- رفع ابهام فایل‌های تدوین: ۱۴۱۹ مورد

۵- اضافه کردن موضوع و پدیدآور به پایگاه‌ها: ۱۳۲۸ مورد

۶- برگزاری نمایشگاه کتاب‌های خریداری‌شده از نمایشگاه بین‌المللی: ۱۰ روز

ه‍‍) خدمات رایانه‌ای

۱- نصب و عیب‌یابی برنامه‌های کتابخانه، نوسا و پارس‌آذرخش: ۸۷ مورد

۲- ابهام‌زدایی، تهیهٔ پشتیبانی و بهنگام‌سازی: ۲۹۶ مورد

در سال ۱۳۸۹در سال ۱۳۸۹
  • 0

    Overall Score

  • ‎رتبه‌بندی خوانندگان‫:‬0 Votes

هم‌رسانی

‎دربارهٔ زبان فارسی

احتمالا به این‌ها نیز علاقه‌مندید:

دیدگاه شما چیست؟

Your email address will not be published. Required fields are marked *