گفت‏وگوی م.ف.فرزانه با صادق هدایت

از این پس بنا داریم با شُخم زدن متون مهجور مانده، آثاری که در آن شاکله‏ای از زبان فارسی طرح و بست شده و نگارنده‏اش اسم و رسمی به‏هم زده را دست‏چین کنیم و بر پیشانی تارنما به نمایش بگذاریم. این متنِ اکنون را از نسخۀ چاپ پاریس که آقای فرزانه در سال ۱۹۸۸ در پانصد نسخه منتشر کرده‏اند وام گرفته‏ایم. تا بعد…

ـ آیا شما معتقدید که خط فارسی باید عوض شود؟

چرا که نه؟ این چه تعصبی است که همه راجع به خط دارند؟ خط فقط وسیلۀ نوشتن و خواندن است. مگر زبان ما عربی است که فقط باید به عربی بنویسیم؟ یک موقعی قدرت دست عرب‏ها بود. آدم‏های باسواد نه تنها به خط عربی می‏نوشتند، بلکه بدون اینکه عرب باشند کتاب به عربی می‏نوشتند. حالا قدرت و علم دست خاج‏پرست‏ها اقتاده است و اگر کسی بخواهد واقعاً به علوم دست پیدا کند با خط لاتین بیشتر سر و کار دارد. ولی مساله در اینجا چیز دیگریست؛ معلوم نیست سرنوشت کتاب‏های فارسی که به این خط نوشته شده چه خواهد بود. اساتید محترم که سر تلفظ هر کلمه با همدیگر دعوا دارند، مجبور می‏شوند کلمات را با اصواتشان بنویسند. شَجاع باید تلفظ کرد یا شُجاع؟ لغات عربی را ما غالباً با معنی و تلفظ غیرعربی مصرف می‏کنیم. آنوقت دست فضلاء باز می‏شود. به همین جهت خود این اشخاص کارشکنی می‏کنند. می‏ترسند که دکان فضل‏فروشی‏شان کساد بشود و دیگر ندانند از چه راهی نانشان را در بیاورند.

ـ یعنی مهمترین مدرک سوادشان املاء و تلفظ است؟

پس چیست؟ روزی که بنا بشود خط را عوض بکنند باید کتاب‏ها را به خط جدید بنویسند، کتاب لغت درست بکنند، دیکسیونر اصطلاحات بنویسند… برای این کار باید پهلوی بدانند، عربی بدانند، ترکی بدانند، یونانی بدانند، تاریخ وضع لغات را دربیاورند… این‏ها کار یکی دو نفر نیست. آمده‏اند تو این خلادانی زور زده‏اند و یک فرهنگستان قلابی پس انداخته‏اند که از خشتکشان لغت درمیاورند. چرا که کاری ندارند به زبان رایج. زبان برایشان نان‏دانی است. مثل همه‏چیز دیگر.

ـ اتفاقاً یک جزوه از آقای ذبیح بهروز بدستم افتاده است که خط جدیدی را پیشنهاد می‏کند و گویا بوسیلۀ این خط که بر اساس شکل حرکات لب و دهان و دماغ در موقع تلفظ حروف است، بچه‏ها زود خواندن و نوشتن را یاد می‏گیرند.

بله؟ خط جدید؟ جدید بودنش در اینست که الفبای سیری‏لیک (خط اسلاوها) و لاتن را توی همدیگر بر زده وگرنه سال‏هاست که مستشرق‏های فرنگی برای آسان کردن کار خودشان عربی و فارسی را به صورت فونه‏تیک (صوتی) می‏نویسند و می‏خوانند و با این ترانس کریپسیون (تبدیل دقیق یک خط به یک خط دیگر) دچار اشکال نشده‏اند… مگر ترک‏ها خطشان را عوض نکردند؟ چه لزومی دارد که آدم بیاید و خط من درآری بسازد؟ … تازه اگر روزی روزگاری بخواهند کتاب‏های موجود را به خط دیگری در بیاورند دکان کسانی که با کتاب‏های خطی کسب می‏کنند تخته می‏شود… مسایل یکی دو تا نیست. این خط را فعلاً نباید کنار گذاشت. خط را به تدریج باید عوض کرد. عجالتاً باید مشکلات ساده‏اش را حل کرد. مثلاً موقع چاپ می‏کنند، حروف اضافه را مجزا نوشت ولی لغات مرکب را سر هم نوشت.

ـ مثلاً ؟

مثلاً چاپخانه یعنی جایی که چیز چاپ می‏کنند، اگر چاپ و خانه را سوا بنویسی می‏شود دو لغت، یا آبجو یک کلمه است، آب و جو را جدا از هم بنویسی معنی‏شان عوض می‏شود… مثال خیلی زیاد است. باید هم چاپچی شعور به خرج بدهد و هم محصص. لغت‏های مرکب در فارسی زیاد است، خیلی وقت‏ها پساوند یا پیشاوند فارسی است، ولی لغت عربی است… این کارها را فعلاً می‏شود کرد تا روزی که آدم باسواد زیاد بشود. کتاب‏خوان‏ها زیاد بشوند. اگر از حالا شروع بکنند به چاپ کردن کتاب به خط لاتین، بالاخره روزی می‏رسد که بشود کار جدی کرد، خط جدید را رسمی کرد. بهروز آدم باسواد و خوش‏نیتی است، فقط در همه چیز اغراق می‏کند. چه او و چه مقدم که اسم خودش را مغ‏دم تلفظ می‏کند و به این ترتیب خیال می‏کند که اسمش را فارسی سره شده و از نژاد آریایی! زکی‏سه! این‏ها کار اتی‏مولوژی (ریشه‏شناسی لغات) را به جایی کشانده‏اند که انگار عرب‏ها از اصل زبان نداشته‏اند و این زبان فارسی است که معرب شده… نه لغت داشته‏اند و نه با همدیگر حرف می‏زده‏اند… این جور تعصب را باید کنار گذاشت. هر ملتی جای خودش را دارد. درست است که عرب‏ها به دنیا گه زده‏اند ولی اگر آدم ادعا بکند که از اصل وجود نداشته‏اند تازه می‏شود یک پا هیتلر که موجودیت هیچ ملتی را به جز ملت آلمان که فدای مزخرفاتش شد قبول نمی‏کرد.

  • 0

    Overall Score

  • ‎رتبه‌بندی خوانندگان‫:‬0 Votes

هم‌رسانی

‎دربارهٔ م.ف. فرزانه

احتمالا به این‌ها نیز علاقه‌مندید:

3 comments on “گفت‏وگوی م.ف.فرزانه با صادق هدایت

  1. hamid
    ۸ فروردین ۱۳۹۰ at ۱۳:۴۳

    من فکر می کنم باید درباره ی خطمون فکر اساسی بشه. باید تعصب ها رو کنار بذاریم و برای خط فارسی چاره اندیشی کنیم. شاید بشه خط فارسی رو اصلاح کرد ولی باید به تغییر خط هم فکر کنیم. شاید خط جایگزین بتونه مشکلات رو حل کنه. به هر حال برای من هم جالب بود بدونم صادق هدایت درباره ی خط فارسی چه نظری داره. ممنون

  2. مرتضی متقیان
    ۱۱ فروردین ۱۳۹۰ at ۱۸:۳۷

    به نظر من نظرات جناب هدایت -این اسطوره ادبیات – قابل تامل و بررسی است و می بایست هرچه زودتر فکری اساسی کرد.افزون بر آن هرچه زمان میگذرد با توجه به افزایش روز افزون اصطلاحات ولغات و مصرف گرایی مطلق ما با گذشت زمانی کوتاه هیچ اثری ازهمین زبانی که آکنده از لغات عربی و مغولی و ترکی است باقی نخواهد ماند.

  3. حسین
    ۱۵ خرداد ۱۳۹۲ at ۲۳:۴۷

    من با تغییر خط مخالفم چون باعث جداشدن از فرهنگ گذشثه میشه خط عربی خط راحتیه . تو خط لاتین بعضی حرفا نماینده چند صدان

دیدگاه شما چیست؟

Your email address will not be published. Required fields are marked *