زبان فارسی و هجوم کلمات خارجی

این که زبان یک پدیده‌ای اجتماعی است و در مسیر زمان دست خوش تحولات می‌گردد، چیزی است که زبان‌شناسان نیز به آن معترف و این روند در هر زبانی به وفور دیده می‌شود. البته این تغییرات در بخش‌های مختلف زبان به وقوع می‌پیوندد. مهمترین این تحول در بخش واژه‌های زبان قابل رویت است که با گذشت زمان معنای برخی از واژه‌ها تغییر می‌خورد، مثلا در زبان فارسی دری واژه‌ی مزخرف درقرن پنجم و ششم به معنای خوب و نیکو به کار می‌رفته در حالی که امروز به معنای زشت و بد استفاده می‌شود. همچنان برخی از واژه‌ها به مرور زمان از کار می‌افتند حتا به اندازه‌یی که به اصل زبان بیگانه می‌شوند. و این دیگرگونی در تمام زبان‌های زنده‌ی دنیا به میان می‌آید.

اما چیزی که در این نوشته می‌خواهم به آن بپردازم، سرازیر شدن موجی از کلمات زبان‌های بیگانه به زبان فارسی در شرایط کنونی افغانستان است که می‌تواند مایه‌ی نگرانی باشد زیرا تدوام چنین وضعیتی می‌تواند ضربه‌ی سختی به زبان فارسی وارد کند، زیرا واژه‌های فعال این زبان به مرور زمان به فراموشی سپرده می‌شوند و جای آنها را واژه‌های زبان بیگانه می‌گیرد. چنانکه امروز در افغانستان دیده می‌شود، کاربرد کلمات زبان انگلیسی به جای واژه‌های فارسی دری نوعی افتخار پنداشته می‌شود، برخی‌ها فکر می‌کنند که استعمال واژه‌های انگلیسی به جای کلمات فارسی دلالت بر ترقی فکری آنان می‌کند. این روند نامیمون را بیشتر در گفتار افراد بلند رتبه دولتی، مکاتب و نوشته‌های ادارات دولت و حتا رسانه‌های دولتی می‌توان سراغ گرفت.

کاربرد کلمات خارجی در گفتار و مکاتب رسمی: گاهی دیده می‌شود زمانی که برخی از مقامات دولتی و شخصیت‌هایی که به نام کارشناس و نظریه‌پرداز در رسانه‌های تصویری مصاحبه می‌کنند، چنان کلمات انگلیسی به کار می‌برند که بسیاری مردم از حرف‌های آنان چیزی نمی‌دانند. کلمات پالیسی، استراتژیک، پروسه، پروگرام، راپور، مارکیتنگ کلماتی‌اند که می‌خواهند با استفاده از آن خود را کارشناس، متخصص و … وانمود کنند و این روند در ادارات دولتی یک مورد نیست بلکه در هر بخشی به صراحت دیده می‌شود، و این هم به عنوان مثال به صحبتی کوتاهی یک مامور انگلیسی‌دان دولتی توجه کنید که با آمر خود حرف زده است:

-جناب رئیس صاحب سلام

-وعلیکم سلام بفرمائید، امر کنید!

-ببخشید صاحب این یک لیتر letter (نامه یا مکتوب) است که ما این را «درفت» draft (یعنی پیش‌نویس) کردیم، و برای شما آوردیم که شما این را ساین sign (امضا) کنید و بعد ما آن را سیند send (ارسال) می‌کنیم و این برای Capacity building (ظرفیت‌سازی) ما بسیار Effective (اثرگذار یا موثر) است. به همین گونه ده‌ها مورد دیگر.

همچنان کلمات:file، media program، register، visit، invitation،تقریبا کلماتی‌اند که به واژه‌های فعال زبان فارسی مبدل گردیده‌اند و در موسسات غیر دولتی و دولتی افغانستان کاربرد فعال دارند.

همین گونه در مکاتیب رسمی دولتی نیز این موضوع زیاد به چشم می‌خورد که کلمات انگلیسی را با رسم‌الخط فارسی با دنیای از غرور و افتخار این گونه می‌نویسند، مانند آپدیت، درفت، لیتر، سیند، ریسیف، لوکل، استرکچر، میتنیگ، میت، اپاینت مینت، ریسک، پیکچر، سکیچول تایم، فایننس منیستر، فون نمبر، دیدلاین و … امثال آن کلمات هستند که درمکاتب رسمی استعمال می‌شوند.

درزبان رسانه‌ها: اگر چه که وزیر صاحب اطلاعات و فرهنگ به این امر توجه زیاد دارد که خبرنگاران را به جرم استفاده از کلمات خارجی! مجازات کردند ولی در روزنامه‌های دولتی علاوه بر دی دی آر و پی پی آر و «اسپیشل فورس» و شاپ و چینج و … ده‌ها کلمه‌ی دیگر زبان پشتو را به نام ترمینالوژی ملی جایگزین واژه‌های فعال زبان فارسی ساخته‌اند درحالی که مطابق اصول روزنامه‌نگاری، در اطلاع‌رسانی باید از اصیلترین کلمات همان زبان استفاده شود.

در تلویزیون دولتی گوینده درجریان طرح پرسشی کلمه‌ی «مسیج» را دوبار تکرار کرد و مهمان برنامه درحالی با دستانش اشاره می‌کرد متواتر واژه‌ی «سیرکل» و « راپور» را که در فارسی معادل آنها وجود دارد، استفاده می‌کرد.

در لوحه‌ها و تبلیغات: از اثر سعی و تلاش همه جانبه مقامات وزارت اطلاعات و فرهنگ جمهوری اسلامی افغانستان دیده می‌شود که از کراچی بولانی‌فروشی گرفته تا کمپنی‌ها و فروشگاه‌های بزرگ همه جا واژه‌های خارجی به جای کلمات و براساس دستور زبان فارسی استعمال شده است، مانند بیف برگر احمدزی، چکن سوپ… گالری…. صالون عروسی کابل گرین…. کمپیوتر ستور…. صالون فیشن… پرودکشن…. در حالی می‌شود آن را هم به زبان فارسی و هم به زبان انگلیسی با حفظ رسم‌الخط هر دو زبان نوشت.

در رسانه‌های گفتاری: تنها در شهر کابل رادیوهایی نشرات می‌کنند که نتایج کارشان جز ترویج فحشا، فرهنگ و زبان بیگانه مفادی دیگری برای این کشور جنگ‌زده ندارند. به وفور شنیده می‌شود که گویندگان این رادیوها زمانی که با شنونده‌ها از طریق تیلفون صحبت می‌کنند، حتا جملات انگلیسی را به کار می‌برند، مانند هلو چطور هستید گود مارنینگ.

اما چیزی که قابل نگرانی است این که این روند رو به افزایش با گذشت هر روز بیشتر می‌شود ولی متاسفانه مرجعی وجود ندارد که در مقابل این وضعیت از زبان و ادب این کشور دفاع کند. تنها چیزی که تا هنوز کمی توانسته است در مقابل این موج مقابله کند، برخی از رسانه‌های چاپی و دیداری‌اند. که دربرابر این موج کلمات خارجی دست به ترکیب‌سازی زده‌اند.

ادامه‌ی این وضع در درازمدت می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد و اگر زبان فارسی دری یک زبان بدون پشتوانه‌ی تاریخی و ادبی می‌شد بدون شک در چنین یک وضعیتی حالا تضعیف می‌شد و به مرور زمان نابود می‌گردید. ولی با وجود آن هم تداوم این روند قابل نگرانی است و شاید هم ترویج واژه‌های انگلیسی در زبان فارسی مانند دیگر امور جز از برنامه‌های پلان شده خارجی‌ها باشد و کسانی را با دادن پول به اجرای آن گماشته باشند.

و امروز بر فرهنگیان و قلم به دستان این سرزمین است که از زبان خود دفاع کنند و نگذارند کاخ بلند نظم فارسی از اثر بی‌توجهی نسل امروز از باد و باران گزند ببیند و سال‌ها رنج بزرگان این خطه‌ی تاریخی به هدر برود.

بسی رنج بردم در این سال سی

عجم زنده کردم بدین پارسی

پی افگندم از نظم کاخ بلند

که از باد وباران نیابد گزند

همچنان رسانه‌ها از همه بیشتر مسوولیت دارند تا با روشن ساختن اذهان عامه در برابر این موج به صورت سامان‌مند مقابله کنند و نگذارند که زبان فارسی از گذشته‌ی تاریخی خویش جدا ساخته شود.

با وجود این نابسامانی آیا راه حلی برای جلوگیری از آن وجود دارد؟ بلی اگر مقامات مسوول فرهنگی از دایره‌ی تنگ تعصب پروری و تعبیض بیرون بیایند و در صدد یافتن راه حلی برای این مساله برآیند به راه‌های فراوان وجود دارد از جمله دولت می‌تواند نهادی مانند آکادمی علوم ایجاد کند و نخبهگان فرهنگی را بدون در نظرداشت سایر مسایل به کار بگمارد تا در برابر هر کلمه‌ی تازه وارد که معادل آن در زبان ما وجود ندارد ترکیب‌سازی کنند. و همچنان از کاربرد واژه‌های خارجی در رسانه‌ها تبلغات و لوحه‌ها نیز جلوگیری کند و این مساله تا اندازه‌یی جدی گرفته شود که متخلفین مجازات شوند.

گُل نیست، ماه نیست، دل ماست پارسی

غوغای کُه، ترنم دریاست پارسی

برگرفته از: خاوران

  • 0

    Overall Score

  • ‎رتبه‌بندی خوانندگان‫:‬0 Votes

هم‌رسانی

‎دربارهٔ محمد شریف شایق

احتمالا به این‌ها نیز علاقه‌مندید:

18 comments on “زبان فارسی و هجوم کلمات خارجی

  1. A.Sabahi
    ۲۶ مهر ۱۳۸۹ at ۰۰:۵۵

    چرا هزاران واژگان تازی در زبان را هجوم “بیگانه” نمیدانید؟

    • عبّاس مهدوی
      ۱۱ اسفند ۱۳۸۹ at ۱۴:۰۷

      به نام خدا
      با سلام
      نه هزار و چهارصد سال که بیشتر، طبق شاهنامه هم بخواهیم حساب کنیم از زمان جمشید و ضحاک، ایرانی و عرب و ترک (تورانی) و یونانی و هندی در جوار هم و با هم زیسته‌اند کلماتی را از هم وام گرفته و به هم قرض داده‌اند (در تازی هم کم نیست واژگان فارسی بویژه زبان عربی رایج امروزی که اذهب را هم رو می‌گویند!) در یک منطقه و سالیان سال در یک کشور بوده‌اند! دیلیمان به عربی نطق می‌کردند و خلیفه در مجلس ادیبان فارسی می‌نشسته است خوازرمی به عربی می‌نوشته و مامون الرشید شاعر پارسی گوی را اکرام می کرده است سلجوقی و غزنوی ترک زبان فارسی را رسمیت می‌داده و سلطان سلیم عثمانی پاسخ شعر ترکی شاه اسماعیل صفوی را به منظومی فارسی می‌دهد! فریدون عروسانش را از دختران عرب یمنی بر می گزیند و رستم از دیار ترکان تورانیان زن می‌گیرد و این همه یعنی عرب و ترک و فارس نه بیگانه که هم خانه و هم فرهنگ هستند! اما هر چند در هر چیز افراط بد است و تفریط زشت! مثلا وقتی می توان گفت روزه نباید گفت صیام ولی ضحاک را هم دهاک نباید گفت! روز درست است نه یوم ولی هدفمند را هم سویمند (به رسم یکی از استادان مشهور زبان فارسی) بگوییم جالب نیست و در کل گیریم که واژگان عربی دخیل در فارسی کهخیلی‌هایشان کاربردی غیر از عربی دارند مانند تولید و تمدن و حتی و… بیگانه هم باشند اما اگر همین بیگانگان را حذف کنیم آن وقت گلستان و بوستان و حافظ و حتی شاهانامه و چه و چه که همگی آبرو و اعتبار زبان فارسی هستند آن وقت بیگانه ئمی‌شوند!
      یا علی

      • عبّاس مهدوی
        ۱۱ اسفند ۱۳۸۹ at ۱۴:۱۳

        البته دوستان دقت داشته باشند غلط های املایی موجود در متن به علت مشکل من در تایپ با صفحه کلید و بی دقتی در مطالعه و ویرایش پیش از ارسال است که پوزش هم می‌طلبم! و ربطی به خط فارسی ندارد باز نگویید لاتین لاتین!!!!!!!!!
        شاهانامه=شاهنامه
        ئمی‌شوند =می‌شوند
        کهخیلی‌هایشان = که خیلی‌هایشان
        ترکان تورانیان= ترکان تورانی
        و..

      • ایرانی
        ۳۰ شهریور ۱۳۹۰ at ۱۱:۱۳

        عزیز بگو پارسی!!

  2. بختیاری از لرستان بزرگ آریایی
    ۱۲ اسفند ۱۳۸۹ at ۲۳:۴۲

    زبانی بنام فارسی وجود ندارد
    تقسیم بندی زبان ونژاد ایرانی
    ۱٫لرها
    ۲٫ کردها
    ۳٫دری ها
    ۴٫ گیلکی ومازنی
    ۵٫تاجیک

    اگر فارسی وجود داشت الان مادها وپارتها نیز وجود میداشتند

  3. آرمین بختیاری از لرستان بزرگ آریایی
    ۱۲ اسفند ۱۳۸۹ at ۲۳:۵۴

    زبانی بنام فارسی وجود ندارد

    چون اگر وجود داشته باشد باید مادها وپارتها نیز باشند که نیستند

    این زبان دری است که زبان رسمی ایران است ودرافغانستان بین قوم هزاره رایج است

    حکومت های اولیه درایران یا لر بوده اند یا کرد

    دری ها : شامل یزدی ها . اصفهانی ها . کرمانی ها. خراسانی ها

    سیستانی. سمنانی و هزاره در اففغانستان میباشند که خود را فارس معرفی می کنند
    قومی بنام فارس وجود ندارد

  4. آرمین بختیاری از لرستان بزرگ آریایی
    ۱۳ اسفند ۱۳۸۹ at ۰۰:۰۰

    زبان رسمی ایران دری است که ۸۰ تا۹۰ درصد آن

    عربی .انگلیسی. روسی .ترکی وزبانهای دیگر است

    درود بر لرها و کردها که با غیرت ایرانی وآریایی خود از نظر زبانی و

    نژادی خالص ماندند

    • عبّاس مهدوی
      ۱۵ اسفند ۱۳۸۹ at ۲۲:۱۶

      به نام خدا
      یعنی چی؟ یعنی پس از دموکرات‌ها و کومله‌ها و کمونیست‌های منقرض شده و.. نوبت لرها و بختیاری‌ها شد علم استقلال و تجزیه‌ی ایران را بردارند! بس کنید تو را به خدا این نژادپرستی‌ها و قوم‌گرایی‌ها و تعصب‌ها را؟تا حالا توجه کرده‌اید آنقدر که می‌گویند گالیه و نیوتون … اروپایی هستند کسی به انگلیسی بودن نیوتن و ایتالیایی بودن گالیه کاری ندارد! آنقدر که غربی بودن انیشتین مهم است آلمانی یا سوئدی بودن او مهم نیست! بعد همان‌ها می‌آیند بر سر عرب یا ایرانی بودن بوعلی سینا ما شرقی‌ها را مثل سگ و گربه به جان هم می‌اندازند! تا حالا دقت کرده‌اید در فرهنگنامه‌هایی نظیر آکسفورد لااقل آن را که برای انگلیسی آموزان تألیف کرده‌اند اشاره‌ای به ریشه‌ی آلمانی و فرانسوی و لاتین اکثر کلمات انگلیسی نکرده‌اند آن وقت ما در برخی فرهنگ‌های دو زبانه‌مان هم تنها گیرمان ریشه‌ی کلمات است که این عربی است آن فارسی! همان‌هایی که این‌گونه نفاق می‌پراکنند و امثال شما را علَم می‌کنند و بعضی دیگرتان را به خاطر نوشتن به خط فارسی تحقیر و به خط لاتین متمایل مینمایند سال‌های سال با سوء استفاده از غفلت و سرگرم شدن شما نژادپرست‌ها به دعواهای قومی و عرب و عجمی و این خط خوبه و آن بد و… سال‌ها نفت و ثروت مملکت را خوردند و به ریش همه‌مان خندیدند! حالا شما هی بزنید تو سر هم که من اینم و تو آن!
      یا علی

      • حامد
        ۲۴ آذر ۱۳۹۰ at ۰۰:۰۷

        ای قربون دهنت عباس جان

    • ناشناس
      ۲۸ فروردین ۱۳۹۱ at ۱۶:۵۱

      ببند دهنتو بابا

    • مریم
      ۲ بهمن ۱۳۹۱ at ۲۰:۱۵

      برادر حقا که شما نژادت خالص لر، الکی نیست دلیل هر جی میگن در مورد اقوام مختلف از جمله شما. به مملکتت نوهین میکنی که قومت ببری بالا. همین که میگن همشهری آجر مینداخت لر هد میزد

  5. کورش
    ۲۷ مهر ۱۳۹۰ at ۰۰:۳۴

    من شک دارم که شما بختیاری باشی زیرا مردم دلیر بختیاری در پاسداری ازایران زمین هرگز کوتاهی نکردند اما معلوم است که شما از زبان دشمنان ایران سخن میگویید وبدون هیچ پشتوانه تاریخی سخنانی میگویید که من به جای پاسخ ترجیح میدهم در نادانی خود با قی بمانید واین جند خط را برای این نوشتم که دیگرا بدانند که شما بختیاری نیستی زیرا که بختیاری ها از زبان دشمن سخن نمی گویند

  6. هادی
    ۲۱ فروردین ۱۳۹۱ at ۰۸:۵۴

    سلام
    جالب بوب
    خواستم جواب قبلیا رو بدم
    اولا خواستم بگم فارسی درسته نه پارسی
    ایرونی های خارج نشین دارن اسم farsi رو جا میندازن با غیرتشون مااینجا بگیم پارسی یا پرشن والله اف داره
    امروز خود انگلیسی زبونا توی اون کشورا توی انگلیس و آمریکا دارن میگن farsi
    چیزی که اسم واقعی ماست
    میتونی سرچ کنی ببینی کلمات زیر رو
    Farsi Language

    Dictionary Farsi

    farsi night

    farsi music

    farsi music download

    farsi english dictionary

    farsi foods

    farsi quran

    farsi keyboard

    farsi google

    farsi and dari

    farsi words

    farsi tools

    kabab farsi

    هویت ما با کلمه فارسی معنی داره به راحتی نذاریم با اون بازی بشه
    ثانیا دری صفتی است برای فارسی که وقتی عده ئی فارس(ایرانی) در زمان خلفای عباسی در دار الخلیفه بغداد بودند
    مردم عرب فارسی را در بغداد از زبان آنها میشنیدند که منسوب به در بار بودند وشد زبان در باریها نزد آنها
    ثالثا فارسی زبان قوم کوروش بود که با گسترش آن زبانهای دیگری که در ناحیه افغانستان بود ازبین رفت مثل زبان بلخی (زبان اوستا) وزبان سغدی وسمنانی ……

  7. رضا
    ۲۱ فروردین ۱۳۹۱ at ۰۹:۳۱

    زبان فرسی و عربی برادر و خواهرند
    توی مملکت اروپائی تدریس عمومی زبون دوم باید حتما اروپائی باشه
    فکری به حال کلمات انگلیسی کنید که نسل جوان جایگزینی برای آن ندارند
    اگر هنری هست امروز این کار راباید کرد
    خیلی دیدم کسانی که مثلا باغیرت میگن زبان تازی چرا ؟
    اونایی که تازی گفتن با زبون اسلام مشکل داشتن والا
    زبون انگلیسی رو خودشون گسترش میدن
    عقده okگفتن دارن
    مردی یه اسم واسه هجوم زبان انگلیسی بذار
    مثلا تاکیش =تازش کشیش
    یا مثل غرتاز =تازش غرب
    یا تازگلیش =اسمی برای انگلیسی برای حمله به ما وزبونمون
    مثلا بگو مردم تازگلیش یا تازگلیش ها
    تازی اصلی اونان
    اسم تازی رو باید به اونا گفت یا به مغولا
    (تازی صفت است)
    وگرنه اسلام را ما خودمون قبول کردیم
    انگلیس به دنیا تازیده قوم تازی اونان
    مثلا بگو ……
    هرچی دلت خواست بگواگه گفتنی نداری بگو تازگلیش یا تازی

  8. کورش
    ۱۱ شهریور ۱۳۹۱ at ۱۲:۵۵

    با درود . براستیکه انسان حیرت میکند از این همه حماقت یکی روی تعصب قومی هویت بزرگترین سلسله تاریخ ایران را انکار میکند و یکی هوین اقوام ایران(هویت ملی) ما را نفی میکند !!!! چه زمانی میخواهیم بفهمیم تا اقوام ایران باید تاریخ راستین خود را و نقش خود در روند تمدن ایران را بدانند تا بر افتخارات خود افتخار کنند و بر اشتباهات قوم خود عبرت بگیرند تا اقوام ایران خود را نقد نکنند و تاریخ راستین ایران را نخوانند مدام در ورطه توهم و جعلیات تاریخی میگردند . گرامیان مرجع اصلی برای تاریخ در تمام زمین کتاب های رشته تاریخ و باستان شناسی است. همچنین زبان شناسان اکادمیک. در ضمن هر کسی میتواند از روی این کتاب ها پژوهش کند اما این پژوهش نباید همچون پژوهش های پانترکان به بیهوده گویی و ابتذال کشیده شود و به جعلیات تاریخی مرتبط شود . سالها باستان شناسان و زبان شناسان خارجی و ایرانی خون دل نخورده اند تا مشتی مزدور تاریخ را به بازی بگیرند.

  9. سلمان محمدی
    ۲۷ آبان ۱۳۹۱ at ۱۴:۲۰

    سلام علیکم

    اگرمیخوایید واژ های عربی خارج کنید پس باید از دینمان رها بشیم

  10. مریم
    ۷ بهمن ۱۳۹۱ at ۱۶:۲۲

    دوست عزیز بهتر بود اگه هر کلمه را جداگانه و با بیان اینکه ازچه زبانی وارد زبان ماشده می نوشتی.

دیدگاه شما چیست؟

Your email address will not be published. Required fields are marked *