دکتر کاظم ابهری - در سال‌های اخیر که نوروز کاربُردی جهان شمول‌تر و فراگیرتر از پیش یافته و کم کم به گونه‌ی یک کلیدواژه‌ی ایرانی از سوی مردم دیگر کشورها شناخته شده و وارد ِ فرهنگ ِ زبان‌های بزرگ جهانی و نیز زبانزد ِ بسیاری از مردم جهان و کارگزاران نهادهای اجتماعی و سیاسی و فرهنگی گردیده است، ضرورت نگاشتن درست آن در رسانه‌های چاپی و الکترونیک در متن‌های جُز فارسی و حتا گاه متن‌های فارسی که از سر ِ ناگزیری به خط لاتین نوشته می‌شوند، پیش آمده است.
امّا همگان در نگارش این واژه، شیوه و املایی یکسان به کار نمی‌برند و در نتیجه، این امر، آشفتگی بسیاری در کار ِ شناساندن جشن بزرگ ملی ما به دیگران، پدیدآورده است.
نوروز بزرگ‌ترین جشن ما ایرانیان است که به سابقه‌ی تاریخی آن می‌بالیم و با سربلندی آن را جشن می‌گیریم. در خارج از ایران، غالبن ناگزیریم نوروز را با الفبای لاتین بنویسیم و هر کس به دلخواه و سلیقه خود آن را به گونه‌ای می‌نویسد.
از حدود دو سال قبل که اینجانب متعهد به تالیف کتاب جامعی زیر عنوان «نوروز» به زبان انگلیسی شدم، در مسیر بررسی منابع غیر فارسی، به گوناگونی و تشتت آراء در نگارش نام نوروز با الفبای لاتین پی بردم. بخش نخست کلمه نوروز را به سه شکل Naw ،No یا Now و در تاجیکستان به شکل Nav و بخش دوم آن را به سه شکل Rouz ،Rooz یا Ruz نوشته‌اند.
این تنوّع در نگارش، هنگامی بسیار چشمگیر می‌شود که گروهی دو بخش را سرهم به صورت یک کلمه و عدّه‌ای جدا از هم به صورت دو کلمه می‌نویسند و برخی هم میان دو بخش آن خط تیره می‌گذارند. تنها در اینترنت تاکنون هفده صورت نگارش برای نوروز با الفبای لاتین دیده شده است.
این ناهمگونی در نوشتن نام نوروز شاید برای خود ما کم اهمیت باشد و یا در نظر برخی اصلن موضوع قابل اعتنایی نباشد؛ ولی به چشم غیر ایرانی‌ها بسیار عجیب می‌نماید، تا آن جا که برای بسیاری از خارجی‌ها سه گمان پیش آمده که: یا سال نو ایرانی نام و نشان درستی ندارد یا اصل و ریشه و معنی آن برای ایرانیان درست روشن نیست و یا گروه‌های گوناگون ایرانی سال نو متفاوتی را جشن می‌گیرند.
از آن جا که دایرةالمعارف ایرانیکا که بیش از دو دهه پیش با همت والای دانشمند گران قدر استاد دکتر احسان یارشاطر بنیاد گذارده شد و مجلّدات آن تاکنون زیر نظر ایشان تدوین و توسط دانشگاه کلمبیا منتشر گردیده و هم اکنون بی تردید بزرگ‌ترین و معتبرترین مرجع ایران شناسی در زبان انگلیسی است، این نگارنده، در مقام پرسش از دکتر یارشاطر برآمد که نوروز را با الفبای لاتین چه گونه باید نوشت. ایشان در پاسخ گفتند که:
«نوروز یک کلمه است و نگارش آن نه فقط برای انگلیسی زبانان بلکه برای دیگر ملیّت‌ها در کشورهای اروپایی نیز، با رعایت قواعد آواشناسی (Phonetics) و پس از «تأمّلات و ملاحظات بسیار» به صورت Nowruz توصیه گردیده است.»
هیأت اجرایی ِ یونسکو (بخش علمی، آموزشی و فرهنگی سازمان ملل متحد) در یکصد و پنجاه و پنجمین نشست خود در سال ۱۹۹۸ از دبیر کل یونسکو درخواست نمود تا برای اجرای یک برنامه بدیع فرهنگی بودجه‌ای اختصاص یابد. نام  این برنامه – آن گونه که در ایران از آن نام برده می‌شود – «شاهکارهای شفاهی و غیر ملموس میراث بشری»
(Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity) است و هدف آن حفظ و احیای زبان، ادبیات شفاهی، موسیقی، رقص، بازی، استوره شناسی، آداب و آیین‌ها، صنایع دستی و هنرهای سنتی کشورها است.
بر پایه‌ی مقررّات یونسکو، هر کشور می‌تواند هر دو سال یک بار پرونده‌ای از یک شاهکار مستقل را به همراه پرونده‌ی یک شاهکار مشترک منطقه‌ای به یونسکو ارایه دهد. هر کشور برای ثبت شاهکار مستقل خود و یا به نمایندگی از طرف کشورهای حوزه برای شاهکار مشترک، باید گزارش جامعی نزدیک به ۵۰ برگ به زبان انگلیسی یا فرانسه و دو فیلم یکی به مدت دو ساعت و دیگری ده دقیقه درباره‌ی آن شاهکار تهیّه و در موعد مقرر به یونسکو ارایه دهد تا برای تصمیم گیری در نشست عمومی مطرح شود.
یونسکو دو نشست در سال های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۳ میلادی داشته و دو بیانیّه زیر عنوان «بیانیه ی شاهکارهای شفاهی و غیر ملموس میراث بشری» (Proclamation of Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity)
تهیه نموده است و اگر چه تا کنون نزدیک به ۵۰ اثر کشورهایی چون ایتالیا، ویتنام، ازبکستان، تاجیکستان و عراق در فهرست شاهکارهای شفاهی و غیر ملموس میراث بشری‌ی یونسکو به ثبت رسیده است، ولی شاهکاری برای ایران به ثبت نرسیده است.
آیین باستانی‌ی نوروز در حوزه ی تمدّن ایرانی قرار دارد و با آن که زمان و کلیّات مراسم نوروز در میان ده کشور منطقه مشترک است با این حال جزییات آن در میان این کشورها متفاوت است. ایران به عنوان نماینده‌ی کشورهای حوزه‌ی نوروز و هماهنگ کننده مأموریّت یافت تا مدارک لازم را تهیه و پرونده‌ی نوروز را برای رسیدگی در نشست سال ۲۰۰۵ تسلیم نماید. این رسالت بر عهده سازمان میراث فرهنگی کشور قرار گرفت تا پرونده نوروز را به عنوان پرونده‌ای مشترک از سوی کشورهای حوزه‌ی ِ تمدّن ایرانی (احتمالا همراه با پرونده‌ی مستقلی از شاهکار دیگری در زمینه‌ی هنرها و آیین‌های سنّتی ایران) برای ثبت به یونسکو ارایه دهد.
این جانب در فرصت دیدار از ایران در ماه آگوست سال ۲۰۰۴ که درصدد یافتن اطلاعات بیش‌تری در مورد نوروز بودم، با دو تن از مؤلفان یا پژوهشگرانی که کتاب یا نشریّه‌ی آنان را در دست داشتم تماس گرفتم. یکی از این کتاب‌ها از انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور بود و توانستم با مؤلف مورد نظر تلفنی گفت و گو کنم. ایشان پیشنهاد کردند که من در نشست روز (۱۱ آگوست ۲۰۰۴) که به منظور هماهنگ کردن کوشش‌های "کشورهای برگزارکننده‌ی نوروز" در به ثبت رساندن نوروز در فهرست «شاهکارهای شفاهی و غیرملموس میراث بشری» در دفتر یونسکو در تهران تشکیل می‌شد، شرکت کنم. من نیز چنین کردم.
در آن جلسه نمایندگان شش کشور آذربایجان، افغانستان، پاکستان، قزاقستان، قرقیزستان و هندوستان قطعنامه‌ی این گردهمایی را مبنی بر انتخاب ایران به عنوان کشور هماهنگ کننده امضاء نمودند؛ دو کشور ازبکستان و ترکیّه امضای آن را به بعد موکول کردند. کشور تاجیکستان در این گردهمایی شرکت نداشت؛ ولی آمادگی خود را برای امضاء اعلام نموده بود. در این همایش کلمه‌ی نوروز به چند شکل بر روی اوراق و پوسترها نوشته شده بود و این جانب توضیح لازم را دادم و توصیه‌ی دکتر یارشاطر را به آگاهی حاضران رساندم. از آن پس یونسکو و سازمان میراث فرهنگی کشور، شکل  پیشنهادی ِNowruz را در همه جا به کار برده‌اند.
بسیاری از نهادهای عمده‌ی آموزشی و فرهنگی چه در داخل کشور مانند دفتر پژوهش های فرهنگی و چه در خارج از ایران، نوشتن کلمه‌ی نوروز را به شکل Nowruz برگزیده‌اند. از آن جمله‌اند بنیاد میراث ایران وابسته به دانشگاه آکسفورد در انگلستان. پزوهشگر نامور ایرانی، زنده یاد دکتر محمّد مقدّم در رساله دکترای خود با عنوان «ریشه های هند و اروپایی جشن‌های سال نو ایرانی» که در سال ۱۹۳۸ میلادی (پیش از جنگ جهانی دوم) به دانشگاه Princeton آمریکا ارایه نموده است نیز، نوروز را به صورت Nowruz نوشته است.



برگرفته از: تارنمای زبان و ادبیات فارسی (آریا ادیب)

این‌ها را نیز بخوانید:

» واژه‌های فارسی در زبان ژاپنی