جلال حجتی فهیم - امروز در حالی سال ۲۰۰۹ میلادی را آغاز می‌کنیم که این سال با پیشنهاد کشور ایتالیا و با تصویب سازمان ملل متحد به عنوان سال جهانی اخترشناسی نامگذاری شده است. دلیل این نامگذاری چهارصدمین سالگرد به کارگیری تلسکوپ، توسط گالیله در رصد آسمان است.
هدف از نامگذاری این سال به نام سال جهانی اخترشناسی، گسترش و ترویج این علم در میان عامه‌ی مردم و شناساندن زیبایی‌های طبیعی آسمان به همه‌ی جهانیان است. البته هدف‌های گوناگون دیگری هم برای این نامگذاری در نظر گرفته شده است. مانند: ایجاد ارتباط بهتر بین اخترشناسان آماتور و حرفه‌ای، برقراری تعادل جنسیتی در فعالیت‌های اخترشناسی، تلاش برای جلوگیری از افزایش آلودگی نوری در شهرها و....
در کشور ما نیز با توجه به گسترش علاقمندان و فعالان این علم در چند سال اخیر، برنامه‌های متنوعی برای رسیدن به اهداف تعیین شده در نظر گرفته شده است و نهادهای مرتبط با این علم، کوشش‌های خود را برای بهره‌جویی از این فرصت مهم آغاز کرده‌اند. در هر حال سال جهانی اخترشناسی، جدای از هدف‌های عمومی و جهانی که برای آن تعریف شده است برای ما ایرانیان می‌تواند معنا و مفهوم دیگری هم پیدا کند. چرا که از دیرباز مردم «ایران‌زمین» همواره سر به سوی آسمان داشته‌اند و حتی سال نوی خود را بر مبنای یک پدیده‌ی نجومی جشن می‌گرفته‌اند. تنها کافی است که کتاب‌های تاریخی را ورق بزنیم تا ببینیم که زمان تاج‌گذاری و حتی کارهایی مانند مسافرت و ازدواج را اختربینان تعیین می‌کردند. اگر چه بسیاری از این اعتقادها امروزه و به درستی در دسته‌بندی خرافات طبقه‌بندی می‌گردند، ولی همین مثال‌ها نشان‌دهنده‌ی تاثیر و نفوذ این علم در بین عامه‌ی مردم بوده است. البته همین اعتقادها سبب ثبت پدیده‌های نجومی در زمان‌های قدیم گشته است و پژوهشگران امروزی می‌توانند به مدد همین ثبت‌ها زمان دقیق یک رویداد تاریخی را به خوبی تعیین کنند. متاسفانه بسیاری از اتفاقات نجومی ثبت شده، همچنان از دید پژوهشگران این رشته پنهان است و در صورت کشف و رمزگشایی از این ثبت‌ها، دانش ادبی و تاریخیمان می‌تواند دقیقتر و کاملتر گردد.
وجود دانشمندان و نوادر نجومی در ایران‌زمین و کارهای شگرفی که این بزرگان انجام داده‌اند. دلیل دیگر اهمیت این سال برای کشور و تمدن ایران است. زیرا متاسفانه بسیاری از کارهای دانشمندان کهن ما همچنان ناشناخته مانده است و به جز تعدادی از پژوهشگران برجسته‌ی کشور، دیگران از آن‌ها مطلع نیستند. به عنوان مثال هنوز دسترسی به اطلاعات مربوط به زیج‌ها بسیار سخت و مشکل است و این رشته می‌تواند توسعه و تحول بسیاری پیدا کند. هر چند که در چند سال اخیر و به همت تنی چند از پژوهشگران، دانش ما در مورد این زیج‌ها بیشتر شده است؛ ولی متاسفانه این کارها هم چندان شناخته شده نیستند. در سایر زمینه‌های مرتبط با تاریخ اخترشناسی هم اوضاع بر همین منوال است و برای پرهیز از طولانی شدن سخن به آن‌ها نمی‌پردازم. تنها به ذکر این نکته کفایت می‌کنم که به اعتقاد بسیاری از دست‌اندارکاران داخلی اخترشناسی، کشور ما یکی از غنی‌ترین تاریخ‌های اخترشناسی را دارد. اما با کمال تاسف در بسیاری از زمینه‌های این علم، تاریخ اخترشناسی سرخپوستان شناخته‌شده‌تر از تاریخ اخترشناسی ایران است.
ذکر این نکته نیز ضروری است که پژوهش درباره‌ی تاریخ اخترشناسی ایران در بسیاری از موارد با بررسی نوشته‌هایی از نیاکانمان صورت میگیرد که گنجینه‌ی ادبیات و به طور کلی میراث نوشتاری زبان فارسی در خود جای داده است و این خود یک نمونه‌ی بسیار محکم در اثبات این سخن است که پاسداشت زبان فارسی تنها پاسداشت یک زبان نیست بلکه پاسداشت بخش بزرگی از تاریخ و فرهنگ بشر است که بدون فارسی معنایی ندارد.
با چنین زمینه‌ا‌ی، تارنمای زبان فارسی راه‌اندازی بخش "اختر شناسی در  گنجینه‌ی ادب و تاریخ پارسی" را همزمان با سال جهانی اخترشناسی اعلام می‌دارد و امیدوار است که با مدد پژوهشگران این علم، گامی هر چند اندک در زمینه‌ی شناخت و شناساندن بهتر تاریخ اخترشناسی بردارد. تارنمای زبان فارسی برای رسیدن به این هدف همکاری تمام پژوهشگران این عرصه را نیازمند است.
در پایان ضمن تبریک این سال به علاقمندان اخترشناسی، آرزو می‌کنم که سال آینده و در زمان اتمام سال اخترشناسی بتوانیم با افتخار از کارهای صورت گرفته در تاریخ اخترشناسی ایران سخن برانیم و بیش از پیش به زبان، تاریخ و فرهنگمان ببالیم.



»» شما هم می‌توانید مقاله‌ها و جستارهای خود در این زمینه را برای زبان فارسی بفرستید.